Legal advice for starting a business

Original article only in Azerbaijani language

Bu yazıda biznesə başlamaq üçün qanunun ümumi tələblərindən və daha əlverişli hüquqi üsullardan bəhs edilir.

BİRİNCİ MƏRHƏLƏ, vergi orqanında qeydiyyata alınmaq
Siz fərdi sahibkar və ya hüquqi şəxs (məsələn MMC) kimi qeydiyyata alına bilərsiniz. Hər iki halda evdən çıxmadan asan imza və ya elektron imza ilə qeydiyyata alınmaq mümkündür. Fərdi sahibkar kimi qeydiyyat daha sadədir. Vergi orqanına müraciət edərək VÖEN (vergi ödəyicisinin unikal eyniləşdirmə nömrəsi) almalısınız. Yox əgər hüquqi şəxs kimi fəaliyyət göstərəcəksizsə onda bir MMC yaratmalısınız. Bunun üçün ASAN xidmətdə bütün şərait var. Orada sizə lazımi prosedurları izah edəcək və təsis sənədlərinin formalarını hazırlayacaqlar. Siz yalnız şirkətinizin adını, bir və ya bir-neçə təsisçisini (özünüz, yaxın adamınız və ya şərikləriniz), nizamnamə kapitalını (çox vaxt 10-20 manat kimi formal bir məbləğ olur), ünvanını (ünvan üçün kupçalı bir yeri göstərmək lazımdır), direktorunu (özünüz də ola bilərsiz) və hesab açacağınız bankı (filialı) müəyyən etməlisiz. Bütün sənədləri ASANa təqdim etdikdən 3 gün sonra şirkətin qeydiyyata alınması barədə reyestrdən çıxarışı, nizamnaməsi, VÖEN şəhadətnaməsi Sizə təqdim olunacaq. Bundan sonra seçdiyiniz banka yaxınlaşıb hesab da açmalısınız. Bir də lisenziyalaşdırılan fəaliyyətlə məşğul olacaqsızsa lisenziya almaq da şərtdir.
Fərdi sahibkar yoxsa MMC-nin sərfəli olmasına gəldikdə isə qeyd edilməlidir ki, vergi məbləği, mümkün inzibati cərimələr və vergi hesabatlığının asanlığı baxımından fərdi sahibkar kimi başlamaq daha sərfəli olsa da, digər şəxslər qarşısındakı məsuliyyətiniz baxımından MMC sərfəlidir. Çünki fərdi sahibkar kimi siz öhdəliklərinizə görə öz şəxsi əmlakınızla məsuliyyət daşıdığınız halda, MMC kimi nizamnamə kapitalındakı payınız qədər məsuliyyət daşıyacaqsız. Yəni MMC-nin əmlakı onun öhdəliklərini ödəmədikdə borc sahibi şəxsən sizə qarşı heç bir tələb irəli sürə bilməyəcək.

İKİNCİ MƏRHƏLƏ, fəaliyyət yeri üzrə icarə müqaviləsi bağlamaqdır
Biznesinizi mütləq rəsmi icarə müqaviləsi bağladığınız yerdə həyata keçirin. Bu sizi həm dövlətin sanksiyalarından, həm də yer sahibinin şıltaqlıqlarından qoruyacaqdır. Müqavilə bağlayarkən icarə haqqının məbləği, ödəmə qaydası, icarənin müddəti, təmir və təmir xərci, obyektin icbari sığortası, obyektə vurulmuş zərərin tənzimlənməsi, müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam verilməsi halları və qaydası, o cümlədən karantin və s. forsmajor vəziyyətində tərəflərin hüquq və vəzifələrinə mütləq fikir verin. Mümkündürsə ödədiyiniz icarə haqqı məbləğini müqavilədə tam göstərin. Müqavilə bağladıqdan sonra həmin yer üzrə faktiki vergi uçotuna alınmaq üçün vergi orqanına müraciət etməlisiniz

ÜÇÜNCÜ MƏRHƏLƏ, işçilərinizi rəsmiləşdirməkdir
Işlətdiyiniz şəxslərlə əmək müqaviləsi və ya xidmət müqaviləsi bağlayın. Müəyyən xərclərə səbəb olsa da bu sizi daha böyük xərclərdən, həmçinin inzibati və cinayət məsuliyyətindən qoruyacaqdır. Unutmayın ki, işçiləri rəsmiləşdirməməyə görə siz AR İnzibati Xətalar Məcəlləsinə və Cinayət Məcəlləsinə əsasən ən pis halda iyirmi beş min manatadək məbləğdə cərimə oluna, hətta 10 nəfərdən çox şəxsi rəsmiləşdirmədiyinizə görə iki ilədək müddətə azadlıqdan məhrumetmə ilə cəzalandırıla bilərsiniz.

DÖRDÜNCÜ MƏRHƏLƏ, işçilərinizi sığorta etdirməkdir
Söhbət istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığortadan gedir. Bu qanunun məcburi tələbidir və ən pis halda 5000 manat cərimə ilə nəticələnə bilər. Sığorta müqaviləsini bağlamaq üçün bu xidməti təklif edən istənilən sığorta şirkətinə müraciət edə bilərsiz.